Praca i szkoła, czyli od czego zacząć
Uczeń szkoły ponadpodstawowej może legalnie pracować, ale jego głównym obowiązkiem pozostaje nauka. Prawo pracy traktuje to dosłownie. Praca osoby uczącej się nie może utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego, a w okresie nauki jej wymiar jest ściśle ograniczony. Zanim zaczniesz szukać ofert, odpowiedz sobie na trzy pytania: ile godzin w tygodniu naprawdę masz wolnych, jakie zajęcia dodatkowe już masz i w jakim okresie praca ma sens, w roku szkolnym czy w ferie i wakacje.
Ta strona opisuje, jak praca łączy się z nauką i jakie rodzaje pracy pasują do uczniów różnych typów szkół. Zasady prawne dla konkretnego wieku znajdziesz na stronach praca dla 15-latka i praca dla 16-latka.
Ile czasu na pracę zostawia szkoła
Dla ucznia, który nie ukończył 18 lat, obowiązują limity prac lekkich. W okresie nauki to najwyżej 12 godzin tygodniowo i 2 godziny w dniu z zajęciami szkolnymi. W ferie i wakacje najwyżej 35 godzin tygodniowo, 7 godzin na dobę, a do 16 urodzin 6 godzin. Pracy w nocy i nadgodzin nie ma wcale. Uczeń pełnoletni nie podlega już tym limitom, ale rozsądny grafik i tak powinien zostawić czas na naukę i sen.
| Model pracy | Kiedy pasuje | Na co uważać |
|---|---|---|
| Krótkie zmiany po lekcjach | blisko szkoły lub domu, stały plan zajęć | limit 2 godzin w dniu z lekcjami |
| Praca w soboty | uczniowie z dużą liczbą zajęć w tygodniu | wolna niedziela i 48 godzin odpoczynku |
| Praca w ferie zimowe | pierwsze doświadczenie, test pracodawcy | formalności trzeba zacząć wcześniej |
| Praca wakacyjna | dłuższy okres, wyższe zarobki | urlop i przerwy zgodne z przepisami |
| Staż uczniowski | technikum i szkoła branżowa | związek z zawodem, umowa o staż |
Rodzaje pracy według typu szkoły
Liceum ogólnokształcące
Uczeń liceum nie ma praktyk zawodowych w programie, więc pracę wybiera przede wszystkim pod kątem czasu i miejsca. Dobrze sprawdzają się prace lekkie w handlu, przy obsłudze klienta, przy wydarzeniach kulturalnych i sportowych, proste prace biurowe oraz pomoc w punktach usługowych. Licealiści planujący konkretny kierunek studiów mogą szukać zleceń blisko tej dziedziny, na przykład w biurze, laboratorium szkolnym, bibliotece czy firmie technologicznej przy prostych zadaniach. W klasie maturalnej rozsądnie jest ograniczyć pracę do wakacji i ferii.
Technikum
Uczeń technikum ma obowiązkowe praktyki zawodowe organizowane przez szkołę. Poza nimi może odbyć płatny staż uczniowski u pracodawcy, zawierając umowę o staż uczniowski na podstawie Prawa oświatowego. To najlepszy sposób, by zarabiać i jednocześnie zdobywać doświadczenie w zawodzie z dyplomu: informatyka, logistyka, ekonomia, mechatronika i wiele innych. Szczegóły opisujemy na stronie praktyki w technikum.
Szkoła branżowa
Uczeń szkoły branżowej często jest już pracownikiem młodocianym zatrudnionym w celu przygotowania zawodowego, czyli uczy się zawodu u pracodawcy na podstawie umowy o pracę. To osobna droga z własnymi zasadami wynagrodzenia i wymaganiami wobec pracodawcy. Uczniowie, którzy praktyczną naukę zawodu odbywają w szkole lub w centrum kształcenia, mogą dodatkowo podjąć pracę lekką albo staż uczniowski w wolnym czasie.
Szkoła policealna i szkoła dla dorosłych
Słuchacze szkół policealnych są zwykle pełnoletni, więc limity dla młodocianych ich nie dotyczą. Status ucznia do 26 lat nadal zwalnia ze składek na umowie zlecenia zawartej z firmą, co czyni taką osobę atrakcyjnym kandydatem do pracy w niepełnym wymiarze.
Pieniądze, składki i podatek ucznia
- Umowa zlecenia z uczniem szkoły ponadpodstawowej do 26 lat, zawarta z firmą, nie jest objęta składkami na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne.
- Umowa o pracę jest oskładkowana tak samo jak u każdego pracownika.
- Przychody z umowy o pracę, umowy zlecenia z firmą i stażu uczniowskiego do 26 lat są zwolnione z podatku dochodowego do limitu ulgi dla młodych.
- Przy umowie zlecenia obowiązuje minimalna stawka godzinowa ogłoszona na dany rok.
Dokumenty, o które prosimy ucznia
Przy umowie prosimy o zaświadczenie ze szkoły, które potwierdza naukę, i plan zajęć. Na tej podstawie pracodawca ustala godziny pracy zgodne z nauką, a my sprawdzamy, czy zlecenie mieści się w limitach. Uczeń niepełnoletni dostarcza też zgodę rodzica lub opiekuna i przechodzi badanie u lekarza medycyny pracy, na które kieruje pracodawca.
Jak pracujesz z PracaEdu
Zapisujesz się bez opłat, potwierdzasz adres e-mail kodem i wysyłasz krótkie zgłoszenie ze zdjęciem. Nasz zespół je ocenia. Po akceptacji uzupełniasz pełny profil, umowę oraz testy umiejętności. Osoba niepełnoletnia potrzebuje zgody rodzica lub opiekuna. Dobieramy uczniów do projektów według umiejętności, wieku i dostępności. Zgłoś się do PracaEdu i poznaj przebieg współpracy.
Firma przechodzi weryfikację numeru NIP. Widzi profil ucznia oznaczony numerem, bez nazwiska i zdjęcia, z wiekiem, miastem, typem szkoły, umiejętnościami i wynikami testów. Kontakt firmy z uczniem odbywa się wyłącznie przez panel. Więcej opisujemy na stronie bezpieczeństwo.
Jak praca wpływa na oceny i frekwencję
Praca w wieku szkolnym nie musi obniżać wyników w nauce, ale wymaga planowania. Najczęstszym problemem nie jest sama liczba godzin, tylko ich rozłożenie. Zmiana kończąca się późnym wieczorem przed sprawdzianem albo praca w tygodniu, w którym są próbne egzaminy, szybko odbija się na ocenach. Dlatego zalecamy, aby uczeń ustalał grafik z wyprzedzeniem i wpisywał w profilu okresy, w których nie chce pracować.
- Sprawdzaj kalendarz sprawdzianów i egzaminów przed przyjęciem zmian.
- Nie umawiaj pracy w dni, w których masz najwięcej lekcji.
- Zostaw co najmniej jeden dzień w weekendzie wolny od pracy i nauki.
- Jeśli frekwencja albo oceny spadają, zmniejsz liczbę zmian, zanim zrobi to za Ciebie szkoła lub rodzic.
Pracodawca zatrudniający młodocianego ma obowiązek ustalić czas pracy tak, aby nie przeszkadzał w nauce. To oznacza, że prośba o zmianę grafiku z powodu szkoły jest uzasadniona i powinna zostać uwzględniona.
Kiedy powiedzieć pracodawcy nie
Dobra praca ucznia ma przewidywalny grafik, jasną stawkę i osobę, która nadzoruje pracę. Sygnałem ostrzegawczym jest propozycja pracy po 22:00, zadania spoza wykazu prac lekkich, brak badania lekarskiego albo umowa podpisywana bez wiedzy rodzica. Takich zleceń w PracaEdu nie przyjmujemy dla osób poniżej 18 lat, a jeśli spotkasz się z nimi gdziekolwiek, warto zgłosić sprawę do okręgowego inspektoratu pracy.
Wiek i zasady w PracaEdu
W PracaEdu uczeń mający 15 lat uczestniczy wyłącznie w zajęciach objętych art. 304^5 Kodeksu pracy, na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Potrzebne są zgoda rodzica i zezwolenie inspektora pracy, a samo nazwanie zadania lekkim nie wystarcza. Rodzic zapisuje taką osobę własnym adresem e-mail. Uczniowie mający 16 lub 17 lat wykonują prace lekkie za zgodą rodzica. Od 18 lat zgoda rodzica nie jest potrzebna.