Co zmienia się w wieku 16 lat
Po ukończeniu 16 lat uczeń nadal podlega ochronie młodocianych. Przy pracach lekkich w ferie i wakacje obowiązuje limit 7 godzin dziennie i 35 tygodniowo. W PracaEdu nadal potrzebuje zgody rodzica, a projekt musi uwzględniać naukę i odpoczynek.
Nie zmienia się natomiast podstawa. Praca nie może zagrażać zdrowiu, nie może przeszkadzać w nauce i nie może odbywać się w nocy. Potrzebne jest orzeczenie lekarza medycyny pracy oraz, w praktyce PracaEdu, wiedza i zgoda rodzica lub opiekuna na podjęcie pracy.
Limity godzin dla 16-latka w czasie nauki
W okresie nauki szkolnej przepisy pilnują, by praca była dodatkiem do szkoły, a nie odwrotnie. Młodociany może pracować najwyżej 12 godzin w tygodniu, a w dniu, w którym ma zajęcia szkolne, najwyżej 2 godziny. Te limity są takie same dla 15-latka i dla 17-latka. Oznacza to, że typowy tydzień pracy ucznia składa się z kilku krótkich popołudniowych zmian i dłuższego dyżuru w sobotę.
Jak ułożyć grafik w tygodniu szkolnym
- w dni z lekcjami najwyżej 2 godziny, najlepiej bezpośrednio po zajęciach,
- w sobotę dłuższa zmiana, z zachowaniem przerwy przy pracy powyżej 4,5 godziny,
- co najmniej 48 godzin wolnego w tygodniu, obejmujących niedzielę,
- koniec pracy najpóźniej o 22:00 i co najmniej 14 godzin przerwy do kolejnej zmiany.
W praktyce przy pracy w soboty i krótkich zmianach w tygodniu najwięcej możliwości daje praca weekendowa, pod warunkiem że uczeń ma wolną niedzielę i pełny odpoczynek tygodniowy.
Limity w czasie ferii i wakacji
W feriach szkolnych limit rośnie do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Osoba, która nie ukończyła 16 lat, może pracować najwyżej 6 godzin na dobę, więc szesnaste urodziny dają realnie jedną godzinę dziennie więcej. Ogólna norma dla młodocianych powyżej 16 lat to 8 godzin na dobę, ale przy pracach lekkich w czasie ferii obowiązuje niższy limit 7 godzin.
| Sytuacja | 15-latek | 16-latek i 17-latek |
|---|---|---|
| Dzień z zajęciami szkolnymi | 2 godziny | 2 godziny |
| Tydzień nauki szkolnej | 12 godzin | 12 godzin |
| Doba w ferie i wakacje | 6 godzin | 7 godzin |
| Tydzień w ferie i wakacje | 35 godzin | 35 godzin |
| Praca w nocy, 22:00 do 6:00 | zakazana | zakazana |
| Godziny nadliczbowe | zakazane | zakazane |
Dni ustawowo wolne, przerwa świąteczna i ferie zimowe liczą się jako okres ferii, jeśli w tym czasie nie ma zajęć szkolnych. Pracodawca ustala grafik na podstawie planu zajęć i kalendarza roku szkolnego, dlatego prosimy kandydata o zaświadczenie ze szkoły. Szczegółowe obliczenia na konkretnych tygodniach opisujemy w poradniku ile godzin może pracować 16-latek.
Pierwsza umowa 16-latka
Młoda osoba może pracować na podstawie umowy o pracę albo umowy cywilnej, najczęściej umowy zlecenia. Wybór rodzaju umowy nie zmienia ochrony młodocianego w PracaEdu. Każde zlecenie z udziałem osób poniżej 18 lat musi spełniać limity godzin, zakaz pracy nocnej i mieścić się w wykazie prac lekkich, niezależnie od tego, czy firma proponuje umowę o pracę, czy zlecenie.
Umowa o pracę
Umowa o pracę z młodocianym w celu innym niż przygotowanie zawodowe dotyczy wyłącznie prac lekkich. Daje prawo do urlopu (po 6 miesiącach pracy 12 dni roboczych, po roku 26 dni roboczych), a uczącemu się młodocianemu urlop powinien przypaść w czasie ferii. Od wynagrodzenia odprowadzane są składki tak jak u każdego pracownika. Przepisy pozwalają osobie, która ukończyła 13 lat, zawrzeć umowę o pracę bez zgody rodzica, ale rodzic za zezwoleniem sądu opiekuńczego może ją rozwiązać, jeśli praca sprzeciwia się dobru dziecka.
Umowa zlecenia
Umowa zlecenia z osobą w wieku od 15 do 18 lat wymaga do ważności zgody przedstawiciela ustawowego, czyli rodzica lub opiekuna. Uczeń szkoły ponadpodstawowej na zleceniu nie płaci składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne, chyba że wykonuje zlecenie na rzecz własnego pracodawcy. Obowiązuje minimalna stawka godzinowa ogłoszona na dany rok.
Co sprawdzić przed podpisaniem
- rodzaj umowy i stawkę za godzinę albo miesiąc,
- zakres zadań i to, czy mieści się on w wykazie prac lekkich pracodawcy,
- godziny pracy w roku szkolnym i w ferie, zgodne z tabelą powyżej,
- termin badania u lekarza medycyny pracy i szkolenia BHP,
- osobę, która nadzoruje pracę na miejscu.
Badanie lekarskie i szkolenie przed pierwszą zmianą
Zanim 16-latek zacznie pracę, pracodawca kieruje go do lekarza medycyny pracy. Lekarz wydaje orzeczenie, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu młodej osoby. Badanie jest bezpłatne dla ucznia, a jego koszt ponosi pracodawca. Badania powtarza się okresowo. Pierwszego dnia młodociany przechodzi szkolenie z zasad bezpieczeństwa i higieny pracy i poznaje osobę, która nadzoruje jego pracę.
Podatek i składki u 16-latka
Przychody osób przed ukończeniem 26 lat z umowy o pracę i umowy zlecenia zawartej z firmą są zwolnione z podatku dochodowego do ustawowego limitu ulgi dla młodych. Pracodawca nie pobiera zaliczek na podatek, chyba że pracownik złoży wniosek o ich pobieranie. Status ucznia nie zwalnia ze składek przy umowie o pracę, ale zwalnia przy umowie zlecenia.
Jak pracujesz z PracaEdu
Zapisujesz się bez opłat, potwierdzasz adres e-mail kodem i wysyłasz krótkie zgłoszenie ze zdjęciem. Nasz zespół je ocenia. Po akceptacji uzupełniasz pełny profil, umowę oraz testy umiejętności. Osoba niepełnoletnia potrzebuje zgody rodzica lub opiekuna. Dobieramy uczniów do projektów według umiejętności, wieku i dostępności. Zgłoś się do PracaEdu i poznaj przebieg współpracy.
Firma przechodzi weryfikację numeru NIP. Widzi profil ucznia oznaczony numerem, bez nazwiska i zdjęcia, z wiekiem, miastem, typem szkoły, umiejętnościami i wynikami testów. Kontakt firmy z uczniem odbywa się wyłącznie przez panel. Więcej opisujemy na stronie bezpieczeństwo.
Ferie zimowe jako pierwszy sprawdzian
Dla wielu uczniów pierwsza praca w wieku 16 lat zaczyna się w ferie zimowe. Dwa tygodnie wolne od nauki pozwalają pracować do 7 godzin dziennie, a pracodawca może przy tym sprawdzić, czy chce kontynuować współpracę w weekendy w czasie roku szkolnego. Dobrze jest zgłosić się kilka tygodni przed feriami, aby zdążyć z badaniem lekarskim i formalnościami. Ta sama zasada dotyczy wakacji, które opisujemy na stronie praca wakacyjna.
Wiek i zasady w PracaEdu
W PracaEdu uczeń mający 15 lat uczestniczy wyłącznie w zajęciach objętych art. 304^5 Kodeksu pracy, na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Potrzebne są zgoda rodzica i zezwolenie inspektora pracy, a samo nazwanie zadania lekkim nie wystarcza. Rodzic zapisuje taką osobę własnym adresem e-mail. Uczniowie mający 16 lub 17 lat wykonują prace lekkie za zgodą rodzica. Od 18 lat zgoda rodzica nie jest potrzebna.