Słowa „staż” i „praktyki” często są używane zamiennie, choć oznaczają różne formy współpracy z odmiennymi podstawami prawnymi, umowami i konsekwencjami finansowymi. Dla studenta różnica przekłada się na to, czy dostanie wynagrodzenie, czy zaliczy program studiów i czy zapłaci składki. Dla firmy na to, jakie dokumenty podpisuje, kto ponosi koszty i ile trwa współpraca. Poniżej porządkujemy pojęcia i pokazujemy, którą formę wybrać w zależności od sytuacji.
Praktyki studenckie
Praktyki studenckie są częścią programu studiów. Na kierunkach o profilu praktycznym trwają co najmniej kilka miesięcy, na kierunkach ogólnoakademickich ich wymiar zależy od uczelni. Podstawą jest porozumienie zawierane między uczelnią a firmą. Uczelnia wskazuje efekty uczenia się, które student ma osiągnąć, a firma zapewnia stanowisko i opiekuna praktyk.
Czy praktyki są płatne
Praktyki studenckie mogą być nieodpłatne albo płatne. Gdy firma chce wynagradzać praktykanta, zawiera z nim zwykle umowę zlecenie obok porozumienia z uczelnią. Student do ukończenia 26 lat na umowie zlecenie nie płaci obowiązkowych składek ZUS ani składki zdrowotnej, a jego przychód może być zwolniony z podatku w ramach ulgi dla młodych.
Dokumenty przy praktykach
Po stronie studenta to zwykle skierowanie z uczelni, dziennik praktyk albo sprawozdanie, a na końcu ocena lub opinia opiekuna. Po stronie firmy porozumienie z uczelnią, wyznaczenie opiekuna i potwierdzenie odbycia praktyki. Opiekun praktyk jest zarówno po stronie firmy, jak i uczelni.
Praktyki absolwenckie
Praktyki absolwenckie reguluje ustawa o praktykach absolwenckich z 2009 roku. Mogą je odbyć absolwenci, którzy nie ukończyli 30 lat. Podstawą jest umowa o praktykę absolwencką, zawierana na czas do 3 miesięcy, przy czym limit liczy się łącznie u wszystkich praktykodawców. Praktyka może być odpłatna albo nieodpłatna, a świadczenie pieniężne ma ustawowy górny limit. Czas praktyki nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Na zakończenie praktykodawca wydaje zaświadczenie o odbyciu praktyki.
Praktyka absolwencka nie jest stosunkiem pracy. Jest formą zdobycia pierwszego doświadczenia po studiach, gdy obie strony chcą sprawdzić współpracę przed zawarciem umowy o pracę. Więcej o tej formie piszemy na stronie praktyki absolwenckie.
Staże w firmach
Słowo „staż” w języku rynku pracy oznacza najczęściej program stażowy firmy. Programy stażowe są zwykle płatne i opierają się na umowie zlecenie albo na umowie o pracę na czas określony. Nie mają odrębnej ustawy, więc ich warunki wynikają z umowy, regulaminu programu i przepisów właściwych dla wybranej umowy. Często trwają od kilku tygodni do kilku miesięcy i kończą się propozycją dalszej współpracy dla najlepszych uczestników.
Staż z urzędu pracy
Odrębną instytucją jest staż organizowany przez urząd pracy dla osób zarejestrowanych jako bezrobotne. Finansuje go urząd, a od 2025 roku reguluje go nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Student, który ma status studenta, zwykle nie spełnia warunków tej formy. PracaEdu nie organizuje staży z urzędu pracy.
Staż uczniowski
Uczniowie technikum i szkoły branżowej, oprócz obowiązkowych praktyk zawodowych, mogą odbyć staż uczniowski u pracodawcy na podstawie umowy o staż uczniowski przewidzianej w Prawie oświatowym. Taki staż także może być płatny. To osobna forma od praktyk studenckich, opisana na stronie praktyki w technikum.
Staż czy praktyki w jednej tabeli
| Cecha | Praktyki studenckie | Praktyki absolwenckie | Program stażowy firmy |
|---|---|---|---|
| Dla kogo | student w trakcie studiów | absolwent, który nie ukończył 30 lat | student lub absolwent, według zasad programu |
| Podstawa | program studiów i porozumienie uczelni z firmą | ustawa o praktykach absolwenckich i umowa o praktykę | umowa zlecenie albo umowa o pracę |
| Czas trwania | wymiar ustala uczelnia | do 3 miesięcy łącznie | według umowy |
| Wynagrodzenie | nieodpłatne albo płatne, wtedy zwykle umowa zlecenie | odpłatna albo nieodpłatna, z ustawowym górnym limitem świadczenia | zwykle płatny |
| Czas pracy | według porozumienia | do 8 godzin na dobę i 40 tygodniowo | według umowy i przepisów dla danej umowy |
| Dokument na koniec | zaliczenie praktyk na uczelni | zaświadczenie o odbyciu praktyki | świadectwo pracy przy umowie o pracę |
| Składki studenta do 26 lat | brak przy zleceniu | zależą od tego, czy praktyka jest odpłatna; rozlicza praktykodawca | brak przy zleceniu, pełne przy umowie o pracę |
Co wybrać jako student
Jeśli program studiów wymaga praktyk, potrzebujesz praktyk studenckich, bo tylko one zostaną zaliczone przez uczelnię. Najlepiej szukać firmy, która zaliczy praktyki i jednocześnie zapłaci za nie na podstawie umowy zlecenie. Jeśli praktyki masz już zaliczone, płatny program stażowy daje więcej: wynagrodzenie, doświadczenie wpisywane do CV i szansę na dalszą współpracę. Po obronie dyplomu możesz skorzystać z praktyki absolwenckiej albo od razu szukać pracy.
Status studenta a składki
Zwolnienie ze składek przy umowie zlecenie obowiązuje do ukończenia 26 lat i tylko wtedy, gdy masz status studenta. Status kończy się w dniu obrony albo skreślenia z listy studentów. Od tego dnia umowa zlecenie jest oskładkowana. Wyjątek stanowi zlecenie zawarte z własnym pracodawcą, które traktuje się jak pracę, więc składki są należne. Umowa o pracę jest oskładkowana zawsze, niezależnie od statusu.
Ulga dla młodych
Niezależnie od składek osoba do ukończenia 26 lat korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego dla przychodów ze stosunku pracy, umowy zlecenia, praktyki absolwenckiej i stażu uczniowskiego, do 85 528 zł przychodu w roku podatkowym. Nadwyżka ponad ten limit jest opodatkowana. Ulga nie zależy od statusu studenta.
Co wybrać jako firma
Firma, która chce zbudować stały dopływ młodych pracowników, zwykle łączy kilka form. Praktyki studenckie budują relację z uczelnią i pozwalają poznać studentów wcześnie. Płatny program stażowy przyciąga osoby, które mają już praktyki zaliczone i szukają pierwszego realnego doświadczenia. Praktyka absolwencka pozwala sprawdzić współpracę z absolwentem w prostszej formie niż umowa o pracę.
- Przy praktykach studenckich potrzebne jest porozumienie z uczelnią i opiekun praktyk.
- Przy praktyce absolwenckiej obowiązuje limit 3 miesięcy i limit czasu pracy.
- Przy programie stażowym kluczowe są regulamin, rodzaj umowy i jasne kryteria przejścia do zatrudnienia.
- Przy umowie zlecenie z osobą do 26 lat warto sprawdzić status studenta, bo od niego zależą składki.
PracaEdu prowadzi zespoły uczniów szkół średnich, czyli liceów, techników i szkół branżowych. Uczniowie wykonują lekkie zadania zdalne i biurowe, dopasowane do wieku oraz dostępności obok nauki. Zasady udziału poznasz na stronie dla uczniów. Ten artykuł pozostaje poradnikiem o pracy po szkole lub na studiach.
PracaEdu dobiera zespoły uczniów liceów, techników i szkół branżowych do lekkich zadań zdalnych i biurowych. Firma opisuje zakres projektu, instrukcje i wymagania, a dobór uwzględnia umiejętności, wiek i dostępność uczniów. Współpraca obejmuje abonament oraz osobno rozliczane godziny zespołu. Opisz potrzeby zespołu i sprawdź aktualne warunki w cenniku.
Jak szukać praktyk i staży
Praktyk i staży studenckich szukaj z uwzględnieniem programu uczelni oraz warunków danej umowy. PracaEdu prowadzi obecnie zespoły uczniów szkół średnich przy lekkich zadaniach zdalnych i biurowych. Poznaj zasady dla uczniów. Dodatkowy projekt nie zastępuje praktyki wymaganej przez uczelnię bez jej decyzji.