Młodzież na rynku pracy, czyli kogo dotyczy ta strona
PracaEdu prowadzi zespoły uczniów liceów, techników i szkół branżowych. Praca dla młodzieży wymaga rozróżnienia wieku, podstawy umowy i dostępności obok nauki. Uczeń mający 15 lat potrzebuje szczególnej ścieżki udziału, a po pełnoletności samodzielnie zawiera umowę. Poniżej porządkujemy najważniejsze różnice oraz zasady zdobywania pierwszego doświadczenia.
Ścieżki pracy według wieku
| Wiek | Status prawny | Typowe ścieżki |
|---|---|---|
| 15 lat | w PracaEdu zajęcia objęte art. 304^5 Kodeksu pracy | zgoda rodzica i zezwolenie inspektora pracy, zakres zgodny z zezwoleniem |
| 16 lat | młodociany | prace lekkie w weekendy i ferie, pierwsza umowa |
| 17 lat | młodociany | staż uczniowski, praca związana z kierunkiem nauki |
| 18 lat | pełnoletni, często nadal uczeń | praca bez limitów młodocianych, zlecenie bez składek do 26 lat |
| 19 lat | uczeń, student albo absolwent szkoły średniej | praca dorywcza, praktyki studenckie, pierwsza praca na etat |
Do 18 urodzin, czyli praca młodocianego
Osoba w wieku od 15 do 18 lat wykonuje wyłącznie prace lekkie, chyba że jest zatrudniona w celu przygotowania zawodowego. Potrzebne jest ukończenie szkoły podstawowej i orzeczenie lekarza medycyny pracy. W czasie nauki szkolnej obowiązuje limit 12 godzin tygodniowo i 2 godzin w dniu zajęć, w ferie 35 godzin tygodniowo i 7 godzin na dobę, a do 16 urodzin 6 godzin na dobę. Praca w nocy, między 22:00 a 6:00, i nadgodziny są zakazane. W PracaEdu osoba niepełnoletnia podejmuje pracę za wiedzą i zgodą rodzica lub opiekuna, a przy umowie zlecenia ta zgoda jest warunkiem ważności umowy.
Pełne zestawienie obowiązków i praw w tej grupie wieku opisujemy na stronie praca dla niepełnoletnich.
Po 18 urodzinach, czyli więcej możliwości
Pełnoletność kończy ochronę młodocianego. Można pracować w dowolnych godzinach zgodnych z ogólnymi normami czasu pracy, wykonywać prace, które wcześniej były wzbronione, i samodzielnie podpisywać umowy. Dla osoby, która nadal się uczy, ważne są dwie zasady finansowe.
- Uczeń szkoły ponadpodstawowej albo student do 26 lat na umowie zlecenia zawartej z firmą nie płaci składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Status studenta kończy się w dniu ukończenia studiów albo skreślenia.
- Osoba do 26 lat korzysta z ulgi dla młodych, czyli przychody z umowy o pracę, zlecenia z firmą, praktyki absolwenckiej i stażu uczniowskiego są zwolnione z podatku dochodowego do ustawowego limitu. Ulga nie zależy od tego, czy się uczysz.
Pięć ścieżek, które wybiera młodzież
Praca weekendowa
Najłatwiejsza do pogodzenia z nauką w tygodniu. Dla niepełnoletnich oznacza zwykle sobotę, bo niedziela musi być wolna w ramach odpoczynku tygodniowego. Więcej na stronie praca weekendowa.
Praca wakacyjna i w ferie
Dłuższe okresy bez lekcji pozwalają pracować więcej godzin. To dobry moment na pierwsze doświadczenie i na sprawdzenie, czy dana branża Ci odpowiada. Opis na stronie praca wakacyjna.
Staż uczniowski i praktyki
Uczniowie technikum i szkół branżowych łączą obowiązkowe praktyki zawodowe z dobrowolnym, często płatnym stażem uczniowskim. To ścieżka, która najmocniej buduje CV w zawodzie.
Praca dorywcza na studiach
Dziewiętnastolatek na pierwszym roku studiów najczęściej pracuje na zleceniu, w elastycznych godzinach dopasowanych do planu zajęć. Status studenta do 26 lat zwalnia ze składek na zleceniu.
Pierwsza praca po szkole
Absolwent technikum, szkoły branżowej albo liceum, który nie idzie na studia, szuka pierwszej pracy na etat. Liczy się wtedy doświadczenie zebrane wcześniej, nawet krótkie, i dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe.
Jak wybrać ścieżkę
- Sprawdź, ile godzin w tygodniu realnie masz wolnych, uwzględniając dojazdy i zajęcia dodatkowe.
- Zastanów się, czy zależy Ci bardziej na zarobku, czy na doświadczeniu w konkretnej dziedzinie.
- Porozmawiaj z rodzicem, jeśli masz mniej niż 18 lat, i ustalcie wspólnie granice.
- Zbierz dokumenty: zaświadczenie ze szkoły lub uczelni, plan zajęć, świadectwa.
- Zgłoś się w jednym miejscu, zamiast rozsyłać CV do wielu firm bez sprawdzenia warunków.
Dokumenty według wieku
| Dokument | Poniżej 18 lat | Od 18 lat |
|---|---|---|
| Zgoda rodzica lub opiekuna | wymagana przy zleceniu, w PracaEdu zawsze | niepotrzebna |
| Orzeczenie lekarza medycyny pracy | wymagane przed każdą pracą | przy umowie o pracę |
| Zaświadczenie ze szkoły lub uczelni | wymagane do ustalenia godzin | potwierdza status do zwolnienia ze składek |
| Wykaz prac lekkich pracodawcy | pracodawca zapoznaje z nim kandydata | nie dotyczy |
Bezpieczeństwo młodych pracowników
Młode osoby rzadziej znają swoje prawa i łatwiej godzą się na warunki, które ich nie chronią. Dlatego warto pamiętać o kilku prostych zasadach. Umowa powinna być zawarta przed rozpoczęciem pracy, a nie po pierwszym tygodniu. Stawka i godziny powinny być zapisane, a nie ustalone tylko ustnie. Pierwszego dnia pracodawca przeprowadza szkolenie z zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Osoba niepełnoletnia nie pracuje w nocy, nie zostaje po godzinach i nie wykonuje zadań wzbronionych młodocianym. W razie naruszeń pomaga okręgowy inspektorat pracy, a w PracaEdu zlecenie, które łamie te zasady, nie jest dopuszczane do dopasowania z osobami poniżej 18 lat.
Pełnoletni uczeń lub student powinien z kolei pilnować, aby status ucznia lub studenta był aktualny, bo od niego zależy zwolnienie ze składek na zleceniu. Po obronie pracy dyplomowej albo skreśleniu z listy studentów zlecenie staje się oskładkowane.
Jak pracujesz z PracaEdu
Zapisujesz się bez opłat, potwierdzasz adres e-mail kodem i wysyłasz krótkie zgłoszenie ze zdjęciem. Nasz zespół je ocenia. Po akceptacji uzupełniasz pełny profil, umowę oraz testy umiejętności. Osoba niepełnoletnia potrzebuje zgody rodzica lub opiekuna. Dobieramy uczniów do projektów według umiejętności, wieku i dostępności. Zgłoś się do PracaEdu i poznaj przebieg współpracy.
Firma przechodzi weryfikację numeru NIP. Widzi profil ucznia oznaczony numerem, bez nazwiska i zdjęcia, z wiekiem, miastem, typem szkoły, umiejętnościami i wynikami testów. Kontakt firmy z uczniem odbywa się wyłącznie przez panel. Więcej opisujemy na stronie bezpieczeństwo.
Wiek i zasady w PracaEdu
W PracaEdu uczeń mający 15 lat uczestniczy wyłącznie w zajęciach objętych art. 304^5 Kodeksu pracy, na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Potrzebne są zgoda rodzica i zezwolenie inspektora pracy, a samo nazwanie zadania lekkim nie wystarcza. Rodzic zapisuje taką osobę własnym adresem e-mail. Uczniowie mający 16 lub 17 lat wykonują prace lekkie za zgodą rodzica. Od 18 lat zgoda rodzica nie jest potrzebna.