Piętnastolatek może legalnie pracować, ale tylko przy pracach lekkich. To pojęcie budzi najwięcej pytań, bo przepisy nie podają jednej zamkniętej listy zawodów. Każdy pracodawca ustala własny wykaz prac lekkich i musi go zatwierdzić. Poniżej wyjaśniamy, co mieści się w tym pojęciu, czego robić nie wolno, jak oceniać przykłady prac biurowych i cyfrowych oraz kiedy można pracować przed ukończeniem 16 lat poza tym schematem.
Od ilu lat można pracować
Młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Piętnastolatek jest więc najmłodszą osobą, z którą pracodawca może zawrzeć umowę na zwykłych zasadach. Warunkiem jest ukończenie co najmniej szkoły podstawowej i przedstawienie orzeczenia lekarza medycyny pracy, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu. Przed ukończeniem 15 lat zatrudnienia nie ma, z jednym wyjątkiem opisanym na końcu artykułu.
Czym jest praca lekka
Praca lekka nie może zagrażać życiu, zdrowiu ani rozwojowi psychofizycznemu młodocianego i nie może utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego. To dwa niezależne kryteria. Praca bezpieczna, ale zaplanowana tak, że uczeń nie zdąży do szkoły albo nie ma czasu na naukę, nie spełnia definicji.
Wykaz prac lekkich u pracodawcy
Wykaz prac lekkich ustala pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy, a wykaz zatwierdza właściwy inspektor pracy. Pracodawca zapoznaje z nim młodocianego i rodzica. Warto poprosić o wgląd w wykaz przed podpisaniem umowy. Jeśli praca, którą masz wykonywać, nie jest w nim opisana, pracodawca nie powinien Ci jej powierzać.
Czego piętnastolatkowi robić nie wolno
Prace wzbronione młodocianym określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. Żaden wykaz prac lekkich nie może ich obejmować. Do tej grupy należą między innymi:
- przenoszenie i podnoszenie ciężarów ponad normy przewidziane dla młodocianych,
- praca w hałasie, drganiach i w skrajnych temperaturach,
- praca na wysokości, na drabinach i rusztowaniach,
- obsługa maszyn i urządzeń niebezpiecznych, w tym krajalnic, pił i pras,
- kontakt z substancjami szkodliwymi i silnymi środkami chemicznymi,
- prace zagrażające rozwojowi psychicznemu, na przykład w warunkach przemocy lub w miejscach z treściami dla dorosłych.
Pracodawcy w praktyce nie powierzają też młodocianym sprzedaży alkoholu i wyrobów tytoniowych. Zakazana jest ponadto praca w nocy (od 22:00 do 6:00) oraz w godzinach nadliczbowych.
Przykłady prac lekkich według branży
Poniższe przykłady pokazują typowe czynności, które pracodawcy umieszczają w wykazach prac lekkich. O tym, czy dana czynność jest dozwolona w konkretnej firmie, rozstrzyga zawsze jej zatwierdzony wykaz.
| Branża | Czynności zwykle dopuszczalne | Czynności wykluczone |
|---|---|---|
| Handel | wykładanie lekkiego towaru, metkowanie, porządkowanie półek i ekspozycji, pomoc klientom w znalezieniu produktu, składanie odzieży, obsługa przymierzalni | rozładunek dostaw, praca z wózkiem paletowym, sprzedaż alkoholu i wyrobów tytoniowych, praca na drabinie |
| Biuro | archiwizacja dokumentów, skanowanie, wprowadzanie danych, kopertowanie, przygotowanie materiałów na spotkania, pomoc w recepcji | przenoszenie ciężkich kartonów z archiwum, praca z niszczarkami przemysłowymi, nadgodziny |
| Wydarzenia i kultura | rozdawanie materiałów informacyjnych, obsługa szatni, kierowanie gości, pomoc przy rejestracji uczestników | montaż scen i konstrukcji, praca w głośnej strefie przy nagłośnieniu, obsługa wieczorna po 22:00 |
Handel
W sklepach praca lekka koncentruje się wokół sali sprzedaży. Uczeń porządkuje półki, metkuje towar, układa odzież i pomaga klientom. Zaplecze magazynowe i przyjmowanie dostaw zwykle wymagają dźwigania i używania sprzętu transportowego, dlatego tam piętnastolatek pracować nie powinien.
Zadania cyfrowe
Research, porządkowanie danych i testy stron trzeba ocenić pod kątem wieku, treści materiałów oraz warunków pracy. W PracaEdu osoba mająca 15 lat uczestniczy wyłącznie w zajęciach objętych art. 304^5 Kodeksu pracy, za zgodą rodzica i z zezwoleniem inspektora pracy. Sama nazwa testu konsumenckiego nie przesądza o spełnieniu tych wymagań.
Biuro
Praca biurowa jest najbezpieczniejsza i często pozwala na elastyczny grafik. Uczeń pomaga w archiwizacji, skanowaniu i wprowadzaniu danych. Warto zwrócić uwagę na ergonomię stanowiska i przerwy od ekranu.
Ile godzin może pracować piętnastolatek
W okresie nauki szkolnej młodociany może pracować najwyżej 12 godzin tygodniowo, a w dniu, w którym ma zajęcia szkolne, najwyżej 2 godziny. W ferie i wakacje limit wynosi 35 godzin tygodniowo, a dla osoby, która nie ukończyła 16 lat, 6 godzin na dobę. Przy pracy dłuższej niż 4,5 godziny przysługuje 30 minut przerwy wliczanej do czasu pracy. Przerwa obejmująca porę nocną trwa co najmniej 14 godzin, a raz w tygodniu przysługuje 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku obejmującego niedzielę. Pełne zestawienie limitów znajdziesz w artykule ile godzin może pracować 16-latek.
Zgoda rodzica i dokumenty
Do umowy zlecenie osoba w wieku od 15 do 18 lat potrzebuje zgody rodzica lub opiekuna. Przy umowie o pracę pracodawcy w praktyce także o nią proszą. W PracaEdu wymagamy zgody rodzica przed rozpoczęciem współpracy z osobą niepełnoletnią. Osobę mającą 15 lat zapisuje rodzic własnym adresem e-mail. Zgoda nie zastępuje zezwolenia inspektora pracy. Plan zajęć pomaga ustalić czas, który nie koliduje z nauką.
Przed rozpoczęciem pracy potrzebne jest badanie u lekarza medycyny pracy, na które kieruje i za które płaci pracodawca. Pracodawca przekazuje też rodzicowi informację o rodzaju pracy, czasie pracy i ryzyku zawodowym.
Wyjątek dla działalności artystycznej poniżej 16 lat
Dziecko do 16 lat, także młodsze niż 15 lat, może wykonywać pracę lub inne zajęcia na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Dotyczy to na przykład udziału w spektaklu, nagraniu filmowym, sesji zdjęciowej do reklamy czy wydarzeniu sportowym. Warunki są dwa: zgoda przedstawiciela ustawowego oraz zezwolenie inspektora pracy, o które występuje podmiot zatrudniający. Inspektor ocenia między innymi charakter zajęć, czas ich trwania i wpływ na naukę oraz zdrowie dziecka.
To odrębna procedura. W PracaEdu stanowi jedyną ścieżkę udziału osoby mającej 15 lat. Zanim uczeń rozpocznie zajęcia, rodzic i podmiot organizujący muszą upewnić się, że zostały spełnione warunki zezwolenia inspektora pracy.
Jak szukać pracy lekkiej
Zapisujesz się bez opłat, potwierdzasz adres e-mail kodem i wysyłasz krótkie zgłoszenie ze zdjęciem. Nasz zespół je ocenia. Po akceptacji uzupełniasz pełny profil, umowę oraz testy umiejętności. Osoba niepełnoletnia potrzebuje zgody rodzica lub opiekuna. Dobieramy uczniów do projektów według umiejętności, wieku i dostępności. Zgłoś się do PracaEdu i poznaj przebieg współpracy.
Firma przechodzi weryfikację numeru NIP. Widzi profil ucznia oznaczony numerem, bez nazwiska i zdjęcia, z wiekiem, miastem, typem szkoły, umiejętnościami i wynikami testów. Kontakt firmy z uczniem odbywa się wyłącznie przez panel. Więcej opisujemy na stronie bezpieczeństwo.